با گذشت بیش از 50 سال از زمانی که بانک جهانی نخستین پروژه «گردشگری برای توسعه» خود را در دو کشور آفریقایی یعنی مراکش و تونس آغاز کرد، بحث نقش گردشگری در توسعه پایدار جوامع همچنان داغ باقی مانده است.
گردشگری یک صنعت کاربر (متکی به نیروی کار) است که نه تنها موجب بهبود قابل توجه وضعیت اشتغال در مقاصد گردشگری می شود، بلکه به توسعه زیرساخت ها، حفظ منابع مالی و احیای اماکن گردشگری تاریخی و جدید نیز کمک می کند و باعث می شود مردم جهان درک بهتری از یکدیگر داشته باشند.
با این وجود، گردشگری هنوز هم در بین عامه مردم به عنوان یک صنعت لوکس و محدود به اقشار مرفه شناخته می شود.
البته نمی توان کتمان کرد که این برداشت به ظاهر منفی، حداقل در برخی جوامع با واقعیت منطبق است.
مدیریت کلان ضعیف در بخش گردشگری می تواند آثار منفی گاه جبران ناپذیری در شهرها، پارک های ملی و بناهای تاریخی بر جای بگذارد و همچنین زیرساخت های محلی، اقشار بومی و منابع در اختیار آنها را در معرض تهدید جدی قرار دهد.
در همین راستا بحث گردشگری پایدار (Tourism Sustainable) امروز بیش از هر زمان دیگری مورد توجه نهادهای بین المللی قرار گرفته است.
سازمان جهانی گردشگری که از نهادهای وابسته به سازمان ملل متحد است، گردشگری پایدار را این گونه تعریف می کند:
«گردشگری پایدار در قبال تأثیرات اقتصادی، اجتماعی و زیست محیطی حال و آینده خود کاملا مسئولیت پذیر است و نیازهای گردشگران، صنعت گردشگری، محیط زیست و جوامع میزبان را مدنظر قرار می دهد».
گردشگری پایدار می تواند آثار اقتصادی، اجتماعی، زیست محیطی، فرهنگی و حتی امنیتی مثبت و پایداری از خود در جوامع بر جای بگذارد.
طبق گزارش یونسکو در سال 2007، ایران جز پنج کشور برتر از نظر میراث فرهنگی و جز ده کشور اول در زمینه پتانسیل جذب گردشگر بین المللی در جهان است.
مسئله اصلی این می باشد که چرا با توجه به پتانسیل بالایی ایران در زمینه جذب گردشگر، در این امر، به موفقیتی دست نیافته است.
بررسی پیشینه مطالعات دراین زمینه نشان می دهد که صنعت گردشگری در ایران دارای فرصت ها و محدودیت هایی می باشد.
نتایج تحقیق نشان می دهد که قدمت و تمدن ایرانی، اکوتوریسم مناسب و منحصر به فرد، وجود فرقه ها و مذاهب مختلف و هزینه های کم گردشگری در ایران از مهمترین فرصت ها و پتانسیل های گردشگری در این کشور می باشد.
همچنین، وجود محدودیت های سیاسی و برنامه ریزی، اتکای بیش از حد به درآمدهای نفتی، محدودیت های زیربنایی و متمرکز شدن صنایع و خدمات در چند شهر بزرگ، محدودیت های فرهنگی و مذهبی، محدودیت های مرتبط با تبلیغات و رسانه و محدودیت در زمینه آموزش از جمله مهمترین چالش ها و محدودیت های صنعت گردشگری در ایران است.
گردشگری به عنوان محرک اصلی رشد اقتصادی گردشگری نه تنها به طور مستقیم در رشد اقتصادی نقش دارد، بلکه از طریق تقویت دیگر بخش های اقتصادی مانند حمل و نقل، خدمات و ساخت و ساز نیز تأثیر می گذارد.
بسیاری از کشورها، به ویژه کشورهای در حال توسعه، گردشگری را به عنوان یکی از بخش های اصلی اقتصادی خود می دانند و از آن برای ایجاد اشتغال، افزایش درآمد ارزی و توسعه زیرساخت های اقتصادی بهره می برند.
طبق آمارهای سازمان جهانی گردشگری(UNWTO) ، سهم صنعت گردشگری از تولید ناخالص داخلی جهانی حدود 10 درصد است.
این صنعت، میلیون ها شغل ایجاد می کند و به توسعه اقتصادی در سطح ملی و محلی کمک می کند.
به ویژه در کشورهای در حال توسعه که منابع اقتصادی محدودی دارند، گردشگری به عنوان یک منبع پایدار درآمد ارزی مورد توجه است.
اشتغال زایی در صنعت گردشگری یکی از مهم ترین تأثیرات اقتصادی گردشگری، ایجاد فرصت های شغلی است.
صنعت گردشگری به طور مستقیم و غیرمستقیم میلیون ها نفر را به کار می گیرد.
این شغل ها شامل هتل ها، رستوران ها، حمل و نقل، خدمات توریستی و فروشگاه های سوغاتی می شود.
به عنوان مثال، در کشورهای توریستی مانند تایلند و یونان، بخش عمده ای از نیروی کار در این صنعت مشغول به کار هستند.
توسعه زیرساخت های اقتصادی گردشگری نیازمند زیرساخت های مناسب از جمله حمل ونقل، هتل ها، و خدمات شهری است.
بسیاری از کشورها برای جذب گردشگران خارجی به توسعه زیرساخت های حمل ونقل عمومی، فرودگاه ها و جاده ها می پردازند.
این توسعه ها نه تنها به گردشگری کمک می کند، بلکه به بهبود کیفیت زندگی شهروندان و توسعه کلی اقتصاد نیز منجر می شود.
درآمدهای ارزی از گردشگری گردشگری یکی از بزرگ ترین منابع درآمد ارزی برای بسیاری از کشورهاست.
گردشگران بین المللی با ورود به کشورهای مقصد، ارز خارجی را به اقتصاد آن کشور وارد می کنند.
این ارزها به دولت ها کمک می کنند تا با افزایش ذخایر ارزی، از کاهش ارزش پول ملی جلوگیری کنند و تراز تجاری را بهبود بخشند.
به عنوان مثال، کشورهایی مانند اسپانیا و ترکیه هر سال میلیاردها دلار از طریق گردشگری درآمد کسب می کنند.
تأثیر اقتصادی گردشگری داخلی در کنار گردشگری بین المللی، گردشگری داخلی نیز نقش مهمی در تقویت اقتصاد ایفا می کند.
بسیاری از کشورها به دلیل جاذبه های طبیعی و تاریخی، گردشگری داخلی پویایی دارند که می تواند به توزیع درآمد بین مناطق مختلف کشور کمک کند.
به ویژه در دوران بحران های بین المللی، مانند پاندمی کووید-19 ،گردشگری داخلی نقش مهمی در جبران کاهش گردشگران خارجی ایفا می کند.
مزیت ها نسبی گردشگری معاون شرکت ایرانگردی و جهانگردی در مورد چالشهای رو در روی صنعت گردشگری گفت: چالشهای اصلی که در صنعت گردشگری کشور مطرح می شود به چند نکته می توان اشاره کرد: جهت گیری و سیاستگذاری های کلی در کشور که در قالب برنامه هفتم کشور پیش بینی های شده که مسئولین کشور هم در خصوص ضرورت پرداختن به این صنعت و حجم بالای گردش مالی و مبادلات این صنعت توجیه شده و رویکردهای واقع نگرتری رسیده اند.
در حقیقت شرایطی که کشور در دهه گذشته اقتصادی داشته است امروزه صنعت گردشگری در کشور ما می تواند جایگزین خوبی برای صنعت انرژی باشد و نمونه خوب آن همین کشورهای خاشیه خلیج فارسی است.
این فعال حوزه گردشگری در مورد ضرورت کشف مزیت های نسبی ما در مورد این صنعت تأکید کرد و بیان داشت: چالش اصلی ما بازشناسی جایگاه گردشگری در رونق اقتصادی کشور است.
شهریار نبوی در مورد چالشهای این صنعت نیز ادامه داد: چالش مهم گردشگری عدم تمایل سرمایه گذار است چرا که بازگشت سرمایه و بهره اقتصادی کوتاه مدت این حوزه با مشکل رو به رو است و تکانه های شدید بازار ارز و ملک عملا تمایل ورود سرمایه گذار را با سختی رو به رو می کند.
نبوی در ادامه با بیان اینکه ریسک سرمایه گذاری در صنعت گردشگری کشور بالاست آن را معلول بسیاری از برخی تحولات و تکانه های سیاسی و امنیتی کشور دانست و بر اینکه مشکل دیگر حذف مسافرت و گردشگری داخلی و مردم است که این موضوع چالش های ذاتی این صنعت در کشور است.
فعال حوزه گردشگری با اشاره به آورده هایی که این صنعت می تواند برای حاکمیت داشته باشد گفت: گردشگری می تواند ابزار بسیار خوبی برای مبارزه با ایران هراسی و اسلام هراسی باشد و اگر درب کشور به روی مردم جهان باز شود و می تواند باعث تغییر چهره کشور در افکار عمومی باشد.
نبوی در مورد ضرورت نگاه به مزیت های گردشگری در جذب توریست هم اشاره کرد و گفت: نباید گردشگر را فقط کسانی قلمداد کرد که مبدأ ورودشان از کشورهای غربی است و می تواند اولویت ما کشورهای همسایه و اسلامی و حوزه تمدنی خودمان باشد.
به خصوص کشورهایی مثل عراق، ترکیه و حاشیه های خلیج فارس که لازمه آن مفاهمه بیشتر بین حاکمیت و فعالین گردشگری است.
نبوی در پایان و در مورد عملکرد وزارتخانه میراث فرهنگی و صنایع گردشگری در دولت جدید هم گفت: مثبت ترین تغییرات توجه بیشتر به بدنه کارشناسان و استفاده از مدیرانی که سابقه بیشتری در این حوزه داشتند.
برقراری و ایجاد حسن رابطه بین وزارتخانه و فعالین حوزه گردشگری را می توان از اقدامات مثبت آن دانست.
این موضوع می تواند گردشگری را از یک صنعت لوکس و غیر قابل دسترس برای قشر متوسط و ضعیفتر جامعه به یک موضوع قابل استفاده برای عموم مردم تبدیل کند.
موضوع مهمتر اما این است که باید به رویکردهای تقویت رویکرد اقتصادی در وزارتخانه میراث توجه بیشتری شود و تبدیل به یک نگاه اقتصادی، مزیت دار و سرمایه محور شود.
گردشگری باید اولویت رشد اقتصادی در برنامه هفتم باشد رئیس کمیته اقتصاد مردمی کمیسیون اقتصادی مجلس با تأکید بر نقش میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی در توسعه اقتصادی، خواستار تمرکز ویژه بر این حوزه در برنامه هفتم توسعه شد.
روح الله ایزدخواه، با اشاره به هدف گذاری رشد 8 درصدی اقتصاد در برنامه هفتم گفت: برای تحقق این هدف، باید گردشگری را به عنوان یکی از محورهای پیشران رشد اقتصادی در طول برنامه دنبال کنیم.
نماینده تهران و رئیس کمیته اقتصاد مردمی کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، افزود: باید محیط اقتصاد کلان در حوزه گردشگری را از نظر تسهیل تبادلات مالی، سرمایه گذاری و بیمه بهبود ببخشیم تا فعالان این صنعت حداقل موانع را در فضای کسب وکار خود تجربه کنند.
او با تأکید بر لزوم پیوند عرصه های مختلف گردشگری، اظهار کرد: ایران با ظرفیت های تاریخی، فرهنگی، طبیعی و جغرافیایی منحصربه فرد، پتانسیل بالایی برای توسعه گردشگری دارد.
بنابراین، باید به سمت ایجاد فضاهای ترکیبی گردشگری حرکت کنیم.
ایزدخواه همچنین بر افزایش ظرفیت داخلی و تکمیل خدمات گردشگری تأکید کرد و گفت: گردشگری می تواند یکی از صنایع کلیدی در رشد اقتصادی کشور باشد و توجه جدی به آن، نقش مهمی در تحقق اهداف توسعه ای ایفا خواهد کرد.
چالش های پیش روی صنعت گردشگری و هتلداری در ایران با وجود ظرفیت های فراوان، صنعت گردشگری و هتلداری ایران با چالش هایی مواجه است که نیازمند توجه ویژه هستند: کمبود زیرساخت های استاندارد: توسعه هتل ها و امکانات رفاهی در بسیاری از مناطق گردشگری کشور همچنان محدود است.
مشکلات مربوط به حمل ونقل: عدم وجود شبکه حمل ونقل مناسب و مدرن، دسترسی به برخی جاذبه های گردشگری را دشوار کرده است.
تصویر بین المللی: تحریم ها و تبلیغات منفی خارجی بر ورود گردشگران به ایران تأثیر گذاشته است.
نیاز به آموزش نیروی انسانی: ارائه خدمات با کیفیت نیازمند آموزش و ارتقاء مهارت های شاغلان در حوزه هتلداری و گردشگری است.
پیشنهادات برای توسعه صنعت گردشگری و هتلداری سرمایه گذاری در زیرساخت ها: ساخت هتل های استاندارد، بازسازی جاذبه های تاریخی و توسعه مراکز تفریحی می تواند کیفیت خدمات گردشگری را افزایش دهد.
بازاریابی و تبلیغات بین المللی: معرفی ایران به عنوان یک مقصد امن و جذاب از طریق بازاریابی حرفه ای در رسانه های جهانی می تواند در افزایش ورود گردشگران مؤثر باشد.
ارائه تسهیلات به سرمایه گذاران: کاهش بوروکراسی و ایجاد قوانین شفاف برای سرمایه گذاری می تواند ورود سرمایه های داخلی و خارجی را تسهیل کند.
توسعه آموزش های تخصصی: برگزاری دوره های آموزشی برای نیروهای فعال در صنعت هتلداری و گردشگری، به ارتقای کیفیت خدمات کمک می کند.
«روزنامه اخبار صنعت - 28 بهمن 1403»