علی قنبری
تاثیر سیاست خارجی بر اقتصاد
این که بگوییم آقای همتی در این مدت کوتاهی که از وزارتش گذشته، هر کاری انجام داده درست است، یک گزاره اشتباه محسوب می شود؛ اما من معتقدم آقای همتی هر کاری که از دستش بر می آمده را انجام داده است.
عملکرد وزارتخانه ایشان و البته عملکرد تیم اقتصادی دولت چهاردهم را باید بر اساس شرایط زمانی و وضعیت بین المللی نیز بررسی کرد.
هم اکنون دونالد ترامپ رئیس جمهور آمریکاست و از همین اول کار نیز نشان داده که با نیت فشار حداکثری وارد عمل شده است؛ ضمن این که کشور با چند بحث مختلف در چند جبهه درگیر است.
یک موضوع مهم، مسئله کسری بودجه احتمالی دولت در بحران هایی است که ترامپ مسبب آن خواهد بود.
نکته دیگر تداوم تحریم ها و عدم دستیابی به یک توافق جدید (حداقل فعال یا در کوتاه مدت) است.
اگر قصد نقد آقای همتی را داریم باید به بستر و فضایی که او وزیر شده نیز نگاه و دقت کنیم.
ضمن این که کشور ما با بحران فرار سرمایه رو به رو است و آقای همتی باید فکری برای جذب سرمایه به کشور داشته باشد.
فراموش نکنیم این بحران دیرینه است و سال به سال روند حادتری پیدا کرده است.
از دیگر چالش های اساسی کشور در شرایط فعلی، مزمن شدن نرخ های بالای تورم است.
درست است که منتقدان به سیاست های ارزی آقای همتی تا حدی درست می گویند، اما فراموش نکنیم که متوسط نرخ تورم در دهه ۹۰، به میزان ۲۵.۲درصد و متوسط ۵ سال اخیر (۱۳۹۸ الی ۱۴۰۲) تحت تاثیر فشار حداکثری و تداوم تحریم ها، بالای ۴۰ درصد بوده است.
ایران با روند کاهشی ورود سرمایه خارجی مناسب و کمبود منابع ارزی برای تجهیز سرمایه جهت ظرفیت سازی و البته توسعه ظرفیت های تولید کشور نیز رو به رو است.
تا زمانی که سرمایه های لازم برای توسعه زیرساخت ها، به ویژه در بخش هایی از جمله انرژی را نداشته باشیم، نمی توانیم امیدوار باشیم که اتفاق ویژه ای رخ دهد.
در واقع در کنار جذب سرمایه داخلی، کشور ما نیاز به انواع تأمین مالی خارجی و تجهیز منابع ارزی سنگین دارد.
این که سیاست خارجی را بی ارتباط به اقتصاد بدانیم یا مدعی شویم که می توان بدون ارتباطات در سطح بین الملل رونق، رشد و توسعه اقتصادی ایجاد کرد، بسیار غیرمنطقی و عجیب است.
اگر دولت راهکار های مثبت و مناسبی در حوزه اقتصاد انتخاب کند و حتی برترین و ممتازترین کارشناسان اقتصاد کشور را دعوت به کار کند، اما دست این اقتصاددان ها و متخصصین در حوزه مناسبات بین الملل بسته باشد، قطعا اتفاقات خیره کننده ای رخ نخواهد داد.
نمی توانیم آقای همتی را صد در صد موفق یا بیگناه ببینیم، به هر حال سیاست های ارزی ایشان ایراداتی جدی داشت، اما آن چه در این حوزه انجام شد بر اساس یک پیش فرض غلط بود. به هر حال وضعیت بازار ارز، متاثر از شرایط سیاسی بوده و خواهد بود و رخداد های سیاسی می توانند به اشکال مثبت و منفی، اقتصاد کشور را تحت تاثیر خود قرار دهند.
یکی از اورژانسی ترین اقدامات که انتظار داریم دولت چهاردهم در دستور کار خود قرار دهد، توسعه عدالت اقتصادی و مبارزه با فساد است.
نگاهی به اقلام بودجه کشور و ردیف های هزینه آن تا حدی ناامید کننده است.
ما باید روی وزارتخانه های مولد و تاثیر گذار بر اقتصاد، سرمایه گذاری ویژه داشته باشیم و اگر قصد توسعه اقتصاد کشور را داریم روی ثبات متمرکز شویم.
از آقای همتی انتظار می رود از این پس از هر نوع شوک شدید به بازار ارز پرهیز کرده و بر ثبات با تغییرات تدریجی متمرکز شوند.
به هر حال مطالبه گری از دولت حق مجلس است، اما اگر از من بپرسند اکنون زمان مناسبی برای استیضاح وزیر اقتصاد بود، قطعا می گویم نه.
ما در شرایطی قرار داریم که باید مطالبات را به سمت حمایت از اقشار فرودست جهت دهیم.
شاید بهتر بود نمایندگان از دولت مطالبه می کردند در این روز های سخت، از اقشار کم درآمد با انواع روش ها، حمایت کنند؛ نه این که وزیر را استیضاح کنند.
مشخص نیست نفر بعدی احتمالی، چه اقدام ویژه ای انجام دهد یا اصلا عملکردی بهتر از همتی داشته باشد.
به اعتقاد من نمایندگان هدف اشتباهی را انتخاب کرده اند.
توصیه من به آقای همتی این است که در صورت ادامه حضور در دولت، روی رشد و توسعه بخش خصوصی و کاهش رانت و فساد سیستماتیک اقتصادی متمرکز شوند و روی رفتارهای غیرتنش زا و غیرمحرک متمرکز شوند.
اقتصاد کشور ما، اکنون آستانه تحمل بسیار پایینی دارد و نمی توانیم ریسک کنیم.
ارتباط اقتصادی با کشور های همسایه خوب است، اما کافی نیست و نیاز داریم با کشور های بیشتری مبادلات تجاری داشته باشیم.
با همه این ها تأکید من این است که چه آقای همتی و چه شخصی دیگر، با این همه بن بست های سیاسی، نمی تواند اقدام ویژه ای انجام دهد و مشکلات کشور ریشه ای تر از این وزیر و آن وزیر است.
«روزنامه اقتصاد پویا - 7 اسفند 1403»