مرتضی ادب
توسعه صادرات غیرنفتی به عنوان یکی از ابزارهای توانمند اقتصاد مقاومتی برای مقابله با تحریم های ظالمانه و غیرقانونی آمریکا بسیار حائز اهمیت است.
اهمیت صادرات غیر نفتی و نقش آن در رشد و توسعه اقتصادی کشورها همواره به عنوان یکی از موضوعات مهم، مورد بررسی قرار می گیرد.
از طرفی شناخت و میزان تاثیرگذاری عوامل موثر بر صادرات غیر نفتی می تواند به رشد صادرات کمک کند.
اقتصاد ایران یک اقتصاد ترکیبی، شامل یک بخش دولتی بزرگ است که در حدود 60 درصد آن به شیوه متمرکز و دستوری اداره می شود.
بخش عمده ای از صادرات در ایران بر صادرات نفت و گاز است.
در سال 2010 ، این نوع صادرات پایه 60 ٪ درآمد دولت را تشکیل داده است.
اقتصاد ایران از دید برابری اقتصادی، پس از جنگ ایران و عراق به گونه ای تنظیم شد که به شکل گیری غول های اقتصادی دولتی و فلج سازی بخش خصوصی انجامید.
قیمت بالای نفت در سال های گذشته به دولت ایران این امکان را داده است تا سالیانه بالغ بر 90 میلیارد دلار آمریکا، ارزآوری داشته باشد.
اقتصاد تنها رشد متوسط را به خود دیده است.
ناکارآمدی اقتصاد و سرمایه گذاری ناکافی داخلی و خارجی باعث افزایش تورم در سال های گذشته شده است.
ایران از لحاظ تولید ناخالص داخلی بر پایه تولید ناخالص اسمی بر پایه برابری قدرت خرید، بیست و دومین اقتصاد بزرگ جهان است و بر اساس فهرست بانک جهانی، اقتصاد ایران رتبه 50 را در میان کشورهای جهان دارد.
اما به نسبت جمعیت، یا همان میزان تولید ناخالص داخلی سرانه (capita per GDP) که از اصلی ترین معیارهای توسعه یافتگی است، ایران در سال 2020 با سرانه 2٬422 دلار رتبه156 از میان 213 کشور در جهان جای گرفته است.
این در حالی است که قبل از انقلاب 57، ایران با سرانه 7٬622 دلار در جایگاه 36 جهان قرار داشت که این موضوع نشان از افت شدید تولید ناخالص داخلی سرانه و گسترش فقر پس از انقلاب 57 است.
همچنین بنا بر گزارشی که مؤسسه کردیت سوئیس منتشر کرده است، میانگین دارایی هر فرد در ایران 779.4 دلار آمریکا به ازای هر بزرگسال بالای 18 سال است که از این لحاظ در سال 2018 در میان 174 کشور مورد بررسی در رتبه 119 جهان قرار گرفته است.
خام فروشی و صادرات مواد اولیه خام معدنی یکی از جدی ترین عوامل تأثیرگذار بر ناترازی تجاری است اما افزایش چشمگیر صادرات نفت و ورود دلارهای نفتی به کشور این توان را به اقتصاد ایران داده تا کسری تراز تجاری غیرنفتی را بدون دغدغه جبران کند.
از نکات جالب توجه آمار صادرات غیر نفتی، قرار گرفتن کالاهایی از جنس مشتقات نفت، گاز و پتروشیمی در رسته «کالای غیرنفتی» است که از قضا بخش قابل توجهی از صادرات ایران را تشکیل می دهد.
متأسفانه این روند معیوب کماکان در کشور وجود دارد و مشخص نیست چه زمانی اصلاح خواهد شد .
در حقیقت نفت پوششی بر ناترازی تجاری و مشتقات آن هم با جای گیری در آمار صادرات غیر نفتی سرپوشی برای کمتر نشان دادن ناترازی تجاری است که با ادامه روند فعلی، اقتصاد کشور نه تنها از رکود خارج نشده بلکه با کاهش قیمت و یا کم شدن دو باره صادرات نفت با تشدید رکود مواجه خواهد شد.
«روزنامه اخبار صنعت - 19 اسفند 140»