سرمایه گذاری، مهم ترین دستور کار اقتصاد ایران در سال 1404 است به این دلیل که موضوع؛ نه صرفا شعار سال قرار گرفته است، بلکه به این دلیل که فهم مان از شرایط پیش رو ما را به لزوم توجه به بهبود سرمایه گذاری و بکارگیری سرمایه های موجود در مسیر فعالیت های مولد اقتصادی سوق به برخی از مهم ترین می دهد.
در این یادداشت صرفا دستورکارهایی که دستگاه هایی اجرایی لازم است در سال پیش رو مورد توجه قرار دهند اشاره شد.
ذکر این موارد به معنای این نیست که تاکنون نسبت به اهمیت آنها غفلت ورزیده شده است، بلکه صرفا یادآوری مجدد برخی راهبردهای اجرایی مهم بوده است.
باید به خاطر داشت «سرمایه گذاری برای تولید» الزاما به معنای بکارگیری سرمایه های جدید در فعالیت های تولیدی نیست بلکه بکارگیری سرمایه های موجود نظیر مولدسازی و خصوصی سازی نیز می توانند بخش مهمی از اقدامات مربوط به تحقق شعار سال باشند.
لزوم سرمایه گذاری برای تولید در چارچوب استراتژی کلان
صنعتی سازی، موتور محرکه رشد اقتصادی است و می تواند به کاهش وابستگی به منابع نفتی، ایجاد ارزش افزوده، افزایش صادرات غیرنفتی و ایجاد فرصت های شغلی پایدار کمک کند.
مقام معظم رهبری در سال های اخیر نسبت به موضوع تولید و توسعه صنعتی توصیه های مختلفی را بیان فرموده اند، از نام گذاری عنوان سال های مختلف با محوریت تولید و پیشرفت گرفته تا بیانات مختلف در بین مسئولان و تولیدکنندگان مختلف.
ایشان در بیانات خود صراحتا نسبت به تهیه «سند نقشه راهبردی صنعتی کشور» تأکید کرده و بیان داشته اند که «نقشه کلان راهبردی صنعت، خیلی چیز مهمی است و ما نیاز داریم به اینکه سندی تهیه بشود، در این زمینه باید سند نقشه راهبردی صنعتی کشور را تهیه کنید و این را تصویب کنید».
این بیانات به عنوان نقطه عطف در فرایند تدوین سند های توسعه صنعتی ایران شناخته می شود.
موانع تحقق سیاست های صنعتی در ایران
تولید و توسعه صنعتی جزو موضوعاتی است که هر ساله نه تنها از سوی مقام مقام معظم رهبری بلکه از سوی مسئولین و تولید کنندگان مختلف نیز مورد تاکید قرار گرفته است در همین زمینه یک کارشناس اقتصادی به لزوم سرمایه گذاری برای تولید در چارچوب استراتژی کلان پرداخت و عنوان کرد که صنعتی سازی، موتور محرکه رشد اقتصادی است و می تواند به کاهش وابستگی به منابع نفتی و ایجاد فرصت های شغلی پایدار کمک کند.
رضا موسایی - کارشناس اقتصادی - در یادداشتی به لزوم سرمایه گذاری برای تولید در چارچوب استراتژی کلان اشاره کرد که در ادامه آمده است: یکی از چالش های اساسی در مسیر توسعه صنعتی جمهوری اسلامی ایران، وجود موانع ساختاری، نهادی و اجرایی است که اجرای سیاست های صنعتی را با مشکلات متعددی مواجه کرده است.
این موانع شامل عدم انسجام در سیاستگذاری، چالش های حوزه سرمایه گذاری و تأمین مالی، ضعف در مدیریت دانش و تحقیق و توسعه و محدودیت های ناشی از سیاست های تجاری و رقابت پذیری است.
برای دستیابی به توسعه پایدار در بخش صنعت، ضروری است دستگاه ها و نهاد های اجرایی به جای عملکرد جزیره ای، به سمت تصمیم گیری های کلان و فرابخشی حرکت کنند.
نبود هماهنگی میان سیاست ها و برنامه های اجرایی، به تداخل و ناکارآمدی در دستیابی به اهداف صنعتی منجر شده است.
اتخاذ رویکردی جامع و کلان که تمامی بخش ها را به صورت یکپارچه در بر گیرد، می تواند از پراکندگی منابع و هدررفت تلاش ها جلوگیری و به بهبود بهره وری و رقابت پذیری صنایع کمک کند.
این هماهنگی باید در سطوح مختلف سیاستگذاری و اجرایی برقرار شود تا بتوان به اهداف توسعه صنعتی کشور دست یافت.
یکی از مشکلات اساسی در ساختار تولیدی کشور، نبود انسجام میان زنجیره های کوچک تولیدی با زنجیره های بزرگ تر است.
برای بهبود کارایی و افزایش توان رقابتی، لازم است زنجیره های کوچک تر به صورت منطقی در دل زنجیره های بزرگ تر جای گیرند.
این پیوند ساختاری نه تنها بهره وری را افزایش می دهد، بلکه از هدررفت منابع و ایجاد گلوگاه های تولیدی جلوگیری می کند.
ایجاد شبکه های منسجم تولیدی و بهره گیری از ظرفیت های کوچک در قالب زنجیره های گسترده تر، ضمن افزایش هماهنگی، زمینه ساز توسعه متوازن و پایدار خواهد بود.
سرمایه گذاری در تولید باید به صورت هدفمند و استراتژیک انجام شود و صرفا به معنای حضور مستقیم مردم در فرایند تولید یا ارائه تسهیلات بدون استراتژی نباشد.
سیاست های تشویقی در زمینه سرمایه گذاری باید با در نظر گرفتن مزیت های رقابتی، ظرفیت های فناورانه و امکان سنجی های دقیق تدوین شوند.
بهره گیری از تجربیات موفق جهانی و برنامه ریزی برای توسعه فناوری های نوین می تواند بستر مناسبی برای افزایش تولید و بهره وری فراهم آورد.
سرمایه گذاری های غیرهدفمند و بدون پشتوانه کارشناسی، نه تنها بهره وری را افزایش نمی دهد، بلکه می تواند موجب اتلاف منابع مالی و کاهش انگیزه سرمایه گذاران شود.
توسعه زیرساخت های تولیدی و لجستیکی یکی از الزامات اصلی برای دستیابی به توسعه صنعتی پایدار است.
بهبود دسترسی به انرژی پایدار، تجهیز واحد های تولیدی به فناوری های نوین و تقویت شبکه های حمل ونقل و لجستیک از جمله اقداماتی است که باید در اولویت برنامه ریزی ها قرار گیرد.
تقویت این زیرساخت ها، ضمن کاهش هزینه های تولید، توان رقابت پذیری محصولات ایرانی را در بازار های جهانی افزایش می دهد، همچنین حمایت از صنایع دانش بنیان و فناوری محور که قادر به تولید محصولات با ارزش افزوده بالا هستند، نقش مهمی در بهبود اشتغال و ارتقای جایگاه ایران در زنجیره ارزش جهانی خواهد داشت.
تولید داخلی قوی در کاهش نابرابری های اقتصادی و اجتماعی مؤثر است
جمشیدی عضو هیأت علمی دانشگاه پیام نور یکی از اهداف اصلی شعار «سرمایه گذاری برای تولید» را بهبود معیشت مردم از طریق ایجاد فرصت های شغلی و افزایش درآمدها دانست و افزود: تولید داخلی قوی می تواند در کاهش نابرابری های اقتصادی و اجتماعی مؤثر واقع شود.
در شرایطی که کشور با چالش های اقتصادی مختلفی مواجه است، سرمایه گذاری در تولید می تواند به عنوان راه حلی برای مقابله با این چالش ها عمل کند و این امر نیازمند برنامه ریزی دقیق و مشارکت همه جانبه دولت و مردم است.
بنابراین این نام گذاری نه تنها یک شعار نیست، بلکه نقشه راهی برای حرکت به سوی توسعه پایدار اقتصادی است.
وی با بیان اینکه می توان از زوایای مختلفی اهمیت شعار «سرمایه گذاری برای تولید» را بررسی کرد، گفت: سرمایه گذاری در بخش تولید موجب بهبود کیفیت و کاهش هزینه های تولید می شود.
این امر می تواند محصولات داخلی را در بازارهای جهانی رقابتی تر کند و سهم کشور در تجارت بین المللی را افزایش دهد.
وی تصریح کرد: سرمایه گذاری در تولید اغلب همراه با ورود فناوری های نوین است.
این موضوع باعث بهبود فرآیندهای تولید، افزایش بهره وری و کاهش وابستگی به فناوری های خارجی می شود.
همچنین سرمایه گذاری هدفمند در بخش تولید می تواند باعث رونق اقتصادی در مناطق کم برخوردار شود.
این موضوع موجب کاهش مهاجرت از روستاها به شهرها و توزیع متوازن تر منابع اقتصادی می شود.
جمشیدی ادامه داد: تولید ملی قوی و خودکفایی در کالاهای استراتژیک، خطرات ناشی از تحریم ها یا بحران های بین المللی را کاهش داده و امنیت اقتصادی و ملی را تقویت می کند.
معاون اجرایی دانشگاه پیام نور استان فارس افزود: «سرمایه گذاری برای تولید» نه تنها برای شرایط فعلی اقتصادی کشور، بلکه برای ایجاد زیرساخت هایی که بتواند رشد پایدار و بلندمدت را تضمین کند، ضروری است.
بنابراین این شعار گذشته از این که رهنمونی از سوی رهبر معظم انقلاب برای حل مشکلات کوتاه مدت است، یک استراتژی قوی برای توسعه همه جانبه و آینده نگرانه محسوب می شود.
تحقق شعار سال نیازمند مشارکت همه جانبه دولت و مردم است
وی تحقق شعار «سرمایه گذاری برای تولید» را نیازمند مشارکت و همکاری همه جانبه بین دولت، دانشگاه ها، دانشجویان و مردم دانست و بیان کرد: هر یک از این بخش ها نقش کلیدی و متفاوتی در ایجاد زیرساخت ها و تحقق اهداف این شعار ایفا می کنند.
به عنوان مثال نقش دولت سیاست گذاری و تسهیل گری است.
یعنی دولت باید سیاست های اقتصادی مناسب را برای تشویق سرمایه گذاری تدوین کرده و بوروکراسی اداری را کاهش دهد.
در همین راستا ارائه تسهیلات مالیاتی و اعتباری به سرمایه گذاران ضروری است.
جمشیدی تاکید کرد: دولت باید برنامه های حمایتی برای شرکت های دانش بنیان و استارتاپ ها طراحی کند تا فضای نوآوری برای رشد تولید فراهم شود و زیرساخت های فیزیکی مانند حمل و نقل، انرژی، ارتباطات و ... بهبود پیدا کند و قوانین شفاف و حمایتی برای تضمین حقوق سرمایه گذاران وضع شود.
دانشگاه ها پل ارتباطی بین صنعت و فناوری باشند
معاون اجرایی دانشگاه پیام نور استان فارس ادامه داد: دانشگاه ها برای تحقق بخشی به شعار سال باید برنامه های آموزشی خود را به گونه ای تدوین کنند، که فارغ التحصیلان بتوانند مستقیما وارد بازار کار شوند و مهارت های لازم را در تولید و مدیریت داشته باشند.
از طرفی با انجام تحقیقات مرتبط با نیازهای صنعتی می توانند راه حل هایی برای افزایش بهره وری و بهبود محصولات ارائه کنند.
دانشگاه ها باید پل ارتباطی بین صنعت و فناوری باشند تا نتایج تحقیقات به سرعت به تولید تبدیل شود.
وی افزود: استفاده از فناوری بلاک چین برای ایجاد زنجیره های تولیدی و تأمین شفاف که امکان همکاری بین تولیدکنندگان و تأمین کنندگان را بدون واسطه فراهم کند و هزینه ها را کاهش دهد و سرمایه گذاری برای تولید محصولات فرهنگی و هنری که علاوه بر بازار داخلی، قابلیت صادرات داشته باشند و فرهنگ کشور را نیز تقویت کنند از جمله ایده هایی است که می تواند در کنار راهکارهای قبلی، زمینه های جدیدی برای توسعه تولید داخلی و رونق اقتصادی ایجاد کند.
جمشیدی با اشاره به این که دانشجویان در راستای تحقق به شعار سال (سرمایه گذاری برای تولید) می توانند با تفکرات خلاق و نوآورانه ایده های جدیدی برای تولید محصولات و خدمات ارائه کرده و به ایجاد مشاغل جدید کمک کنند، افزود: دانشجویان با حضور در پروژه های صنعتی و کارآموزی ها، مهارت های عملی کسب کرده و دانش خود را در عمل به کار گیرند.
دانشجویان می توانند از طریق فعالیت های اجتماعی و فرهنگی، اهمیت تولید و کارآفرینی را در میان جوامع گسترش دهند.
برای دستیابی به توسعه پایدار در بخش صنعت، ضروری است که دستگاه ها و نهادهای اجرایی به جای عملکرد جزیره ای، به سمت تصمیم گیری های کلان و فرابخشی حرکت کنند.
نبود هماهنگی میان سیاست ها و برنامه های اجرایی، منجر به تداخل و ناکارآمدی در دستیابی به اهداف صنعتی شده است.
اتخاذ رویکردی جامع و کلان که تمامی بخش ها را به صورت یکپارچه در بر گیرد، می تواند از پراکندگی منابع و هدررفت تلاش ها جلوگیری کرده و به بهبود بهره وری و رقابت پذیری صنایع کمک کند.
این هماهنگی باید در سطوح مختلف سیاست گذاری و اجرایی برقرار شود تا بتوان به اهداف توسعه صنعتی کشور دست یافت.
انسجام میان زنجیره های کوچک تولیدی با زنجیره های بزرگ تر
یکی از مشکلات اساسی در ساختار تولیدی کشور، نبود انسجام میان زنجیره های کوچک تولیدی با زنجیره های بزرگ تر است.
برای بهبود کارآیی و افزایش توان رقابتی، لازم است زنجیره های کوچک تر به صورت منطقی در دل زنجیره های بزرگ تر جای گیرند.
این پیوند ساختاری نه تنها بهره وری را افزایش می دهد، بلکه از هدررفت منابع و ایجاد گلوگاه های تولیدی جلوگیری می کند.
ایجاد شبکه های منسجم تولیدی و بهره گیری از ظرفیت های کوچک در قالب زنجیره های گسترده تر، ضمن افزایش هماهنگی، زمینه ساز توسعه متوازن و پایدار خواهد بود.
سرمایه گذاری در تولید باید به صورت هدفمند و استراتژیک انجام شود و صرفا به معنای حضور مستقیم مردم در فرآیند تولید یا ارائه تسهیلات بدون استراتژی نباشد.
سیاست های تشویقی در زمینه سرمایه گذاری باید با در نظر گرفتن مزیت های رقابتی، ظرفیت های فناورانه و امکان سنجی های دقیق تدوین شوند.
بهره گیری از تجربیات موفق جهانی و برنامه ریزی برای توسعه فناوری های نوین، می تواند بستر مناسبی برای افزایش تولید و بهره وری فراهم آورد.
سرمایه گذاری های غیرهدفمند و بدون پشتوانه کارشناسی، نه تنها بهره وری را افزایش نمی دهد، بلکه می تواند موجب اتلاف منابع مالی و کاهش انگیزه سرمایه گذاران شود.
«روزنامه جهان صنعت - 18 فروردین 1404»