تجارت‌ خارجی‌ و‌ چند‌ سؤال

طبــق ایــن گــزارش، ارزش صــادرات غیــر نفتــی بــا 9.151 میلیــون تــن بــه 8.57 میلیــارد دلار رســید کــه نســبت به صادرات ســال 1402، از نظر وزنی و ارزشــی به ترتیب 10 و 62.15  درصد، افزایش نشان می دهد.

علاوه بر این، واردات کشور در سال 1403 با رشد 22.8 درصد از نظر ارزشی و 1- درصد از نظر وزنی به 2.39 میلیــون تــن و از نظــر ارزشــی بــه 3.72 میلیــارد دلار رســید.

نکتــه مهــم دربــاره تــراز تجاری کشــور اینکه با رشــد 2.13 درصدی نســبت به ســال قبل به 5.14- میلیارد دلار رسید و این در حالی است که تراز تجاری کشور در سال 1402، برابر با 7.16- میلیارد دلار بود.

فارغ از رشد تراز تجاری کشور و افزایش 2.2 میلیارد دلاری نســبت به ســال قبل، به نظر می رســد تجارت خارجــی کشــور نیازمنــد ارزیابــی مجــدد در حــوزه سیاســتگذاری و تصــدی بــوده و لازم اســت در همــه حــوزه هــای اثرگــذار بــر تجــارت غیــر نفتــی طرحــی نــو درانداختــه و اندیشــه ای نویــن در ایــن مســیر حکمفرما شود.

بررســی ها در حوزه تجارت خارجی کشــور نشــان می دهــد برنامــه مــدون و قابــل اجرایــی در حوزه تجارت خارجی وجود نداشته و عدم وجود راهبرد مشخص در ایــن بخــش، دایــره آزمــون و خطــا را بــه شــدت گســترش داده و ســلیقه و دیدگاه شــخصی، بر نظرات و ایده های کارشناسی مستولی شده است.

نتیجــه آنکــه ارزیابــی کاملــی از اثــر بخشــی برنامه ها و تطبیــق آنهــا بــا اهــداف وجود نداشــته و شــاهد تکرار مکــررات و اجــرای برنامــه هایــی هســتیم که از یکســو اثربخشــی آنهــا مــورد ارزیابــی قــرار نگرفتــه و از ســوی دیگــر برنامــه هــای بــه اصطــلاح ترویجی انجام شــده در انتهای زنجیره فعالیت های تجاری قرار دارد.

طبعــا اجــرای آنها بدون فراهم نمودن زیرســاخت ها و فعال نمودن زنجیره سیاســتها و اقدامات تجاری؛ نتیجــه ای جــز هــدر رفــت منابــع و فرصتهــا به دنبال نداشته و در حالی که کشورهای رقیب، به سرعت در حال برنامه ریزی و ورود به بازارهای هدف و استفاده از تعلل ســایر رقبا هســتند؛ دلخوش نمودن به رشــد ارزش تجارت خارجی (ناشی از رشد واردات) نتیجه ای به دنبال نخواهد داشت.

این در حالیست که یک سال از اجرای برنامه هفتم توســعه گذشــته و بــا وجــود تا کیــد برنامه بر رشــد 23 درصدی صادرات در طول ســال های برنامه، اقدام مناســبی دربــاره نیــل بــه اهداف در نظر گرفته شــده، اتخاذ نشده است.

پاسخ به چند سوال از سوی سیاستگذار و حکمران تجارت خارجی، مبین راهبرد او در نیل به اهداف از پیش تعیین شــده می باشــد.

بی شــک طبق پاســخ احتمالی می توان ایده ها و دیدگاه های سیاستگذار را با مبانی علمی و کارشناســی از یکســو و متغیرهای اثرگذار بر تجارت خارجی از سوی دیگر مورد تطبیق قرار داده و راستی آزمایی کرد:

1 .راهبرد تجارت خارجی با توجه به شرایط اقتصادی کشــور و همچنین با توجه به ســه ســناریوی تشــدید، تضعیــف و رفــع تحریم هــا و اســتمرار شــرایط موجــود چیست؟

2 .بــا توجــه بــه شــرایط اقتصادی موجــود و از آنجا که انتظارات حرف اول و آخر را در عکس العمل به وقایع، رویدادهــا و حتــی دیدگاههــا مــی زنــد؛ سیاســتگذار تجــاری چــه رویکردی برای عقلایــی کردن انتظارات دارد؟

3 .رویکرد سیاســتگذار در باره سیاســت های ارزی و تجاری چیست و کدام سیاست مقدم است؟

4 .دیــدگاه و برنامــه سیاســتگذار در بــاره مقولــه های بازگشــت ارز حاصــل از صــادرات و تامیــن و تخصیص ارز مد نظر واردات چیست؟

5 .بــا توجــه بــه ضــرورت تغییــر ســاختار صــادرات و واردات از نظــر نــوع کالاهــای صادراتــی و وارداتــی، ارتباط سیاست های تجاری و صنعتی چیست؟

راهبرد تجارت خارجی با توجه به شــرایط اقتصادی کشــور و همچنین با توجه به ســه ســناریوی تشــدید، تضعیــف و رفــع تحریم هــا و اســتمرار شــرایط موجــود چیست؟

پاسخ به این سوالات (و سوالات دیگر از این دست) می تواند ســنگ بنا و گام اول در جهت برنامه ریزی بــرای بهبــود رونــد تجــارت خارجی در مســیر اهداف از پیش تعیین شــده باشــد.

تا زمانی که سیاســتگذار و حکمــران تجــارت خارجــی کشــور، رویکــرد دقیقــی در باره پاســخ به ســوالات فوق الذکر نداشــته باشــد؛ برنامــه ریــزی توســعه صــادرات و مدیریت واردات به محاق می رود.

طبعا این روند همانگونه که قبلا بیان گردید در مسیر نادرســت آزمون و خطا حرکت خواهد کرد که نتیجه ای جــز هــدر رفــت منابــع بــه دنبال نخواهد داشــت.

در این مسیر نادرست، سلیقه ای و جزیره ای عمل نمــودن مجموعــه های مختلف به شــدت گســترش یافته که مشــوق و موســع فضای رانت و ســودجویی بوده و ضمن ســردرگمی فعالان اقتصادی و تجاری، دورنمای روشــنی را برای تجارت خارجی مشــخص نخواهد کرد.

«روزنامه اقتصادی اسکناس - 3 اردیبهشت 1404»