اتصال ایران به اروپا با راه ریلی رشت - آستارا، در دیرهنگام
رئیس مرکز امور بین الملل وزارت راه و شهرسازی: 
پروژه ریلی رشت آستارا به عنوان یکی از حلقه های مفقوده شاخه غربی کریدور شمال جنوب مطرح است.
با هدف تقویت تکمیل این مسیر ریلی اگرچه عمدتاً کریدور شمال - جنوب دنبال می شود، اما می تواند امکان اتصال مستقیم ایران به اروپا را نیز تا حدودی فراهم کند.
بر اساس اعلام مسئولان و کارشناسان ارشد صنعت ریلی، مقرر شده است اجرای پروژه رشت آستارا از طریق فاینانس روسیه انجام شود و هم اکنون مباحث مربوط به تملک اراضی و طراحی فاز نخست پروژه در دست اقدام قرار دارد.
امین ترفع رئیس مرکز امور بین الملل وزارت راه و شهرسازی، در گفتگو با مهر با بیان اینکه تملک اراضی برای احداث راه آهن رشت-آستارا تا پایان سال به طور کامل به اتمام می رسد، گفت: پس از نهایی شدن این قرارداد و انجام کامل فرآیندهای مربوط به تملک اراضی تا پایان سال، انتظار می رود از سال آینده عملیات اجرایی پروژه راه آهن رشت - آستارا آغاز شود.
وی افزود: همزمان با اتمام مراحل تملک اراضی، موافقت نامه وام ۱.۶ میلیارد یورویی پروژه که در دولت گذشته میان وزرای دو کشور ایران و روسیه با حضور رؤسای جمهور کشورها امضا شده بود، نیز در حال طی مراحل نهایی است.
همچنین یک قرارداد چهارچوب میان کارفرما و پیمانکار، یعنی شرکت ساخت و یک شرکت، دیگر امضا شده است.
در حال حاضر نیز قرارداد اجرایی پروژه در مرحله مذاکره قرار دارد و به احتمال زیاد تا یکی دو ماه آینده نهایی و امضا خواهد شد.
ترفع با اشاره به پیمانکار اصلی این پروژه گفت: وام مربوط به پروژه راه آهن رشت - آستارا از سوی دولت روسیه تأمین می شود، بنابراین پیمانکار نیز روسی خواهد بود.
رئیس مرکز امور بین الملل وزارت راه و شهرسازی در پایان تصریح کرد: بر اساس پیش بینی ها، در صورت آغاز عملیات اجرایی در سال آینده، ساخت این مسیر حداکثر طی ۴ سال به پایان خواهد رسید.
میزان ترانزیت هدف گذاری شده برای مسیر راه آهن رشت - آستارا طبق ظرفیت نهایی پروژه، ۱۵ میلیون تُن بار پیش بینی شده است.
محمدجواد شاهجویی کارشناس ارشد صنعت ریلی نیز با تشریح ابعاد پروژه راه آهن رشت - آستارا و نقش آن در تکمیل کریدور شمال - جنوب اظهار کرد: طرف روس ارقام مختلفی برای استفاده از این کریدور مطرح می کند و بر اساس برخی برآوردها صحبت از جابه جایی بار بیش از ۱۰ تا ۲۰ میلیون تن در سال است.
این در حالی است که راه آهن رشت - آستارا با پایه طراحی هفت میلیون تن در سال در حال برنامه ریزی است، هرچند نگرانی هایی وجود دارد که همین ظرفیت نیز به طور کامل مورد بهره برداری قرار نگیرد.
وی یادآور شد: در کنار توسعه زیرساخت های اتصال به روسیه، باید چالش های موجود در جذب بار از روسیه و کشورهای عضو اتحادیه کشورهای مستقل مشترک المنافع برطرف شود تا کریدور شمال - جنوب بتواند به ظرفیت های بالاتر دست یابد و نقش پررنگ تری در ترانزیت منطقه ای ایفا کند.
شاهجویی با اشاره به مزایای راه آهن رشت - آستارا با اظهار کرد: تکمیل این مسیر ریلی اگرچه عمدتاً هدف تقویت کریدور شمال - جنوب دنبال می شود، اما می تواند امکان اتصال مستقیم ایران به اروپا را نیز تا حدودی فراهم کند.
وی افزود: در حال حاضر دسترسی ریلی ایران به اروپا صرفا از مسیر ترکیه امکان پذیر است، اما راه اندازی این پروژه می تواند اتصال ایران را به بنادر پوتی و سایر نقاط اروپایی بدون عبور از ترکیه برقرار کند.
با این حال هدف اصلی از اجرای این طرح، ایجاد ارتباط کامل با مراکز عمده بار و مصرف در غرب روسیه به ویژه شهرهای مسکو و سن پترزبورگ است.
از این رو اهمیت این راه آهن حتی از مسیرهای گرمسار - اینچه برون و سرخس نیز بالاتر ارزیابی می شود.
شاهجویی با اشاره به دالیل تأخیر در تکمیل و بهره برداری پروژه راه آهن رشت - آستارا اظهار کرد: این پروژه علاوه بر چالش های فنی و زیست محیطی، با مسائل جدی تأمین مالی نیز مواجه بوده است و به همین دلیل پیشرفت آن تاکنون به کندی صورت گرفته است.
وی گفت: بنا بود تأمین مالی این طرح از محل فاینانس روسیه انجام شود؛ به همین منظور با امضای سند همکاری و موافقت نامه ای که در زمان دولت سیزدهم به امضا رسید، یک خط اعتباری ۱.۶ میلیارد دلاری از سوی روس ها برای اجرای این پروژه اختصاص یابد.
وی در پایان خاطرنشان کرد: مسائل زیست محیطی نیز از دیگر چالش های این پروژه به شمار می رود؛ به ویژه موضوعات مربوط به جنگل گیسوم و مناطق حساس طبیعی که برخی کارشناسان نسبت به آسیب های احتمالی آن هشدار داده اند.
با این حال، از دیدگاه بنده اصلی ترین موانع تاکنون مربوط به تملک اراضی و تأمین مالی بوده است.
در صورت رفع چالش های مالی، فنی و حقوقی موجود، برآورد می شود که این مسیر ریلی ظرف سه تا چهار سال آینده قابل تکمیل باشد، هرچند این بازه زمانی طولانی ارزیابی می شود و ضرورت دارد روند اجرای پروژه با شتاب بیشتری دنبال شود.
بهره برداری از این مسیر می تواند زمینه جابه جایی حداقل ۷ میلیون تن کالای روسیه اعم از وارداتی، صادراتی و ترانزیتی را فراهم کند و علاوه بر روسیه، کشورهای آذربایجان و سایر همسایگان نیز از ظرفیت این مسیر بهره مند خواهند شد.